Puzzelen en proppen

De krokusvakantie komt eraan. Dat wilt zeggen dat enkelen (of velen) onder jullie vast gaan skiën, er minstens evenveel wanhopig opvang zoeken voor de kinderen (die vakantie hebben terwijl zij moeten werken) en anderen het in Keulen horen donderen en het begrip krokusvakantie enkel nog associëren met Aalst carnaval. Voor de geïnteresseerden, dat is dit weekend. Het is ook onze spellenmarathon dit weekend en daar heb ik het al uitgebreid over gehad. Dus we verwachten jullie massaal voor een babbel en een spelletje, nu zaterdag 22 februari 2020 in Den Hangar.

Maar goed, krokusvakantie dus. Of je nu voor enkele dagen naar zee trekt, gaat skiën of gewoon lekker in Centerparcs (of een ander bungalowpark) gaat hangen, de voorbereiding is steeds hetzelfde: lijstjes maken met wat wel en niet mee te nemen, inpakken en dan zorgen dat alles in de auto gepropt geraakt. En ja, daar komt het nodig gepuzzel bij kijken. Ben je een wintersportliefhebber, dan weet je vast wel dat latten niet echt een ideale vorm hebben voor in de auto.

Hoe hard sommigen ook sakkeren op dat gepuzzel en geprop, het hoort toch bij dat vakantiegevoel. De voorbereiding voor een vakantie mag dan wel het nodige bloed, zweet en tranen kosten, ze hoort er wel bij en geef toe, je zou ze ook niet kunnen missen. Het plannen van de vakantie, het pakken van de valiezen, ook dat is vakantiegevoel.

Toen we ons assortiment voor Top Vakantie samenstelden botste ik op twee leuke spellen die dit gevoel in spelvorm goten. Het spreekt voor zich dat de allerlaatste spelsessie op kamp dus ook draaide rond deze twee spellen. In het eerste spelletje, Get Packing (2018), wordt centraal een kaart omgedraaid met daarop de spulletjes afgebeeld die je in jouw valies moet proppen. Omdat het een zomerspelletje is, zijn het de gekste zomerspullen: een zwemband, zwemvliezen, een zonnebril, een strandbal, een t-shirt, een zwembroek en nog zo veel meer. En dan is het aan jou om die spulletjes zo snel mogelijk bij elkaar te zoeken en in jouw valies te proppen. Wie dat het snelste kan, wint de ronde. Simpel toch?

Eens al jouw valiezen gepakt, moet dat natuurlijk in de auto passen. Vorige zomer ben ik verhuisd en dat is net hetzelfde gevoel, alleen grootser en drastischer. Gepakt en gezakt (2008) is een leuke van 999Games waarin je eerste al jouw spullen bij elkaar zoekt, dan een geschikte (of toch de meest geschikte) verhuiswagen zoekt en dan alles op de wagen laadt. Er zit een zeer verraderlijk kantje aan dit spel, want niet alleen heeft iedereen een andere lading (die je via dobbelstenen bepaalt), maar wie te lang wacht met een verhuiswagen te kiezen, neemt wel een heel groot risico. Dan krijg je immers doodleuk de bovenste verhuiswagen van de trekstapel. Heel soms loopt dat goed af, maar veel vaker is dat faliekant.

Get Packing en Gepakt & gezakt zijn beide typische familiespellen. Kinderen kunnen ze onderling spelen, maar ook volwassenen hebben er veel plezier aan. Wie niet graag puzzelt, die is er wel aan voor de moeite en laat deze spellen beter links liggen. Voor wie wel graag puzzelt, zijn deze twee een aanrader, vooral omdat het driedimensionaal puzzelen is en dus niet het zoveelste polyomino-puzzelspel. Dat er voor zulke polyomino-spellen (versta: tetrisachtige spellen) een grote markt is, bewijzen de vele spellen die dit mechanisme geheel (Blokus, Ubongo en Patchwork bijvoorbeeld) of gedeeltelijk (ik denk dan aan Vorsten van Florence en Antiquity) verwerkt hebben. Maar driedimensionaal blijft toch nog een rariteit, want ik kom momenteel niet verder dan Pueblo en Blokus 3D.

Nu ja, wat maakt het uit. Uitkijken naar de vakantie, uitkijken naar de spellenmarathon. Neem of breng zeker spellen mee, dan kan je al wat oefenen om ze in jouw bakje/tas/rugzak te proppen. Get packing!

Catch your train

Ik ben een spoorwegkind, zoals ze dat dan zeggen. Mijn vader heeft zowat zijn hele carrière bij de spoorwegen gewerkt, bij de Centrale Werkplaats in Mechelen, beter gekend als het Arsenaal. Een futiel detail, meer is dat niet, maar het heeft me mee gevormd tot wie ik nu ben. Vakantie, dat betekende voor mijn broer en mij met de trein reizen. Naar Spanje en Italië namen we de nachttrein (die die nu terugkomt, inderdaad) en toen in de jaren ’90 het TGV-netwerk werd uitgebreid, trokken we naar de Provence per TGV. In 1994, toen de Eurostar Brussel met Londen verbond, lag ook de weg naar het Verenigd Koninkrijk helemaal open. De trein is altijd een beetje reizen. Ooit was dat de slogan van de NMBS, voor ons was het echter een realiteit, voor ons wàs de trein reizen. Ik ben nooit, maar dan ook nooit, met mijn ouders met de auto op vakantie geweest.

Mijn broer is gefascineerd door treinen en ook nu nog gaat hij bij voorkeur met de trein overal naartoe. Zelf heb ik die periode achter mij gelaten. Toch zitten de spoorwegen diep in mij geworteld. Af en toe neem ik eens met mijn dochter de trein, zomaar. Vorig jaar zijn we samen naar Train World gegaan en tijdens de kerstvakantie stond het weer hoog op mijn lijstje met mogelijke uitstapjes. In het vijfde leerjaar gaf ik een spreekbeurt over treinen, als kind heb ik het treinmuseum De Mijlpaal (toen nog achter het station in Mechelen) ettelijke keren bezocht. Ik kende ook de hele geschiedenis, van James Watt en de stoommachine (ca. 1775) tot Stephenson die in 1829 met zijn Rocket wereldberoemd werd. Op 5 mei 1835 reed de allereerste stoomtrein buiten het Verenigd Koninkrijk en wel in België tussen Mechelen en Brussel. Drie treinen om precies te zijn, la Flèche (de Pijl), l’Eléphant (de Olifant) en de Stephenson. En zo verzekerde België haar prominente plaats in het spoornetwerk.

Union Pacific, bron up.com

Dat je geen spoorwegkind moet zijn om gefascineerd te zijn door treinen (en treintjes), bewijzen de vele verenigingen voor modeltreinen en modelspoor. Dat treinen spreken tot de verbeelding van kinderen zie je ook in de speelgoedwinkel, met treinen van Playmobil, Duplo en Lego. Maar dat treinen een geliefkoosd thema zijn bij de grote massa, komt vooral tot uiting in de spellenwereld. Treinen en sporen, iedereen heeft wel een treinspel in huis.

De grootste klassieker van treinspellen is ongetwijfeld Ticket to Ride. Hoewel dit vooral een abstract spelletje is waar je bepaalde routes moet leggen door (sets van) kaarten te verzamelen en waar je dus perfect om het even welk thema op kan plakken, koos Alan R. Moon in 2004 toch voor treinen. Het werd een succes en miljoenen exemplaren, talloze varianten, map packs en fan expansions later, blijft het een klassieker en een topper. Ik speel hem zelf ook ongelooflijk graag, al heb ik een zeer selectieve voorkeur voor bepaalde versies: USA met 1910 uitbreiding, Nordic Countries, Legendary Asia en Pennsylvania zal ik met veel plezier meespelen (en eigenlijk nooit afslaan). De andere laat ik liever aan mij voorbij gaan. Maar dat is kwestie van smaak en wat dat betreft is er bij Days of Wonder zeker voor ieder wat wils.

Een treinspel dat nog ouder is dan Ticket to Ride is Union Pacific (1999). Dit is net iets minder een familiespel dan Ticket to Ride, maar het is wel een klassieker die zich lange tijd kranig heeft geweerd. Toch heeft-ie uiteindelijk de duimen moeten leggen, al weet ik niet goed waarom. Union Pacific focuste niet op het spoornetwerk (en routes) die je bouwde, wel op de aandelen van de verschillende spoorbedrijven die je erdoor kreeg. Toch was het ook niet echt een aandelenspelletje, meer een meerderhedenspelletje. En daarop is het, jammer maar helaas, in waarde geklopt. Ticket to Ride heeft het mechanisme van Union Pacific meesterlijk geïmplementeerd in Ticket to Ride Pennsylvania. De heavy gamers die zichzelf te goed voelen voor Ticket to Ride moeten deze toch maar eens proberen. Ze zullen vast klagen en zagen over willekeur en geluksafhankelijkheid, maar dat zijn flauwe excuses. Ticket to Ride heeft een beperkte geluksfactor, die maakt dat ook een beginner het spel kan winnen. Maar vergis je niet, een doorwinterde speler zal dit zoveel vaker winnen. Probeer het eens online (op Steam bijvoorbeeld) en je zal versteld staan van de winstpercentages van “de groten“.

Het ander treinspel dat in die tijd iets leuks deed met aandelen was Chicago Express (2007). Ik heb het een paar keer gespeeld en, helaas, het kon me niet bekoren. American Rails (2009), de remake (of is het make-over) door Quined Games, wist me dan wel over de streep te trekken (en niet alleen omdat het deel was van de Master Print-reeks). American Rails stroomlijnde wat Chicago Express had geprobeerd. American Rails loste alle verwachtingen in en was bij mij verfrissend en vernieuwend: je investeert in bedrijven, je koopt aandelen en je bouwt een spoornetwerk. Maar iedereen kan bouwen, elke aandeelhouder heeft iets te zeggen in de bedrijven en jij moet alleen maar de rijkste worden. American Rails heeft eenvoudige regels, speelt lekker vlot weg en is nog steeds een fenomenale aanrader. American Rails staat bij mij echter op de wip, want de laatste worp van Capstone Games, Irish Gauge, doet het weer net iets beter. Voor sommigen vast al iets te hard, maar zo is er weer voor elk wat wils.

Een ander familiespelletje, of beter introductiespelletje, is Trans America (2001) en de opvolger/variant Trans Europa. Dit spelletje kwam vroeger bij mij op tafel als er vrienden over de vloer kwamen die echt nooit speelden. Een ander voordeel was zeker dat het met zes speelbaar was en toch lekker vooruit ging (en niet lang duurde). De minimalistische uitbreiding Vexation (drie gekleurde staafjes per speler) die je makkelijk zelf koopt (bij pakweg Spielmaterial) brengen aardig meer diepgang in dit spel. Tegelijk moet dit zowat het allereerste spel zijn waarbij ik besefte dat de kaart een enorme impact had op het gevoel en de intensiteit. (Even op een zijspoor: dat is niet onbelangrijk, want vele spellen [zoals Ticket to Ride, Hamburgum, Concordia, Tramways en Age of Steam] dwingen je je strategie en tactiek totaal om te gooien door enkel en alleen de map). Onnodig dus te zeggen dat ik dolgelukkig ben dat Ravensburger dit pareltje terug op de markt heeft gebracht. Dat ze het net niet uitvoerig herspeeld hebben, getuigt het ontbreken van Vexation!

Waar Trans America de beginnende spelers wist te bekoren, richtte Railways of the World op het andere uiterste, de ervaren veelspelers. Railways of the World had alles om episch te worden: een gigantisch bord, degelijk materiaal, fijne regels en sublieme mechanismes en het was de mosterd gaan halen bij Age of Steam. Alle ingrediënten voor een legendarisch topper waren er. Ik vermoed dat er nog steeds spelers zijn die geloven dat Railways of the World een subliem spel is, maar niets is minder waar. Event decks, mini expansions en zelfs een uitbreiding/variant Railways of Europe konden het tij niet keren. Het (toen vooral) modieuze pickup & deliver gecombineerd met set collection en route building, wist Ticket to Ride met Age of Steam samen te brengen, maar de motor sputterde. Ook het kaartspel werd eentje om snel te vergeten. Nu ja, niet geschoten, altijd mis, ook voor Eagle Gryphon Games.

Eagle Gryphon Games erkende dus gauw zijn meerdere. Railways of the World zit nog steeds in hun gamma, maar het is Age of Steam (2002) dat in 2019 met een luxe-uitgave de spellenwereld (opnieuw) veroverde. Dat Martin Wallace eindelijk erkend wordt voor zijn werk (voor zij die even niet mee zijn: je hebt Steam en Age of Steam, je hebt Martin Wallace en John Bohrer) helpt natuurlijk ook. Eigenlijk is Steam het zweet van Martin Wallace en Age of Steam het verfijnde meesterwerk. Age of Steam is groot geworden, vooral door de kleine veranderingen, de kleine nuances door anderen. Een van die anderen is Alban Viard, die nieuwe maps ontwierp. Wie Viard niet kent, houdt vast niet van harde en venijnige spellen. Bij deze ben je gewaarschuwd.

Door het succes van Ticket to Ride en Age of Steam werd het treinthema door anderen snel opgepikt als passe-partout. Veel spellen, vaak eurogames, kregen een spoor- en treinthema opgeplakt, het ene al beter uitgewerkt dan het andere. Snowdonia (en het geïnspireerde Foothills), Russian (en German) Railroads, First Class, Railroad Revolution, de deckbuilder Trains, Whistlestop, Stephenson’s Rocket en vele andere. Ook andere spellen gebruiken een trein om sfeer te maken, bijvoorbeeld Colt Express en Orient Express.

Treinspellen overrompelen in sneltreinvaart de spellenwereld, laat dat duidelijk zijn. Treinen spreken tot de verbeelding, treinen laten ook nieuwe mechanismen toe. Er zijn er heel grappige, zoals String Railway (2009) en Paperclip Railways (2011) die iets leuks doen met respectievelijk koordjes en paperclips. En de huidige hype van roll & write zet Railroad Ink (2018) neer als ultieme treinspel. Als je fan bent van het genre, zeker eens proberen.

En dan heb je nog dé treinspellen (uiteraard kan een stukje over treinen niet zonder) waar sommige treinen zelfs nooit zullen rijden, waar het eigenlijk niet draait om treinen, maar wel om de bedrijven, de aandelen en elkaar te slim af zijn; waar treinen slechts een middel zijn om jezelf te verrijken en anderen te verarmen; waar wargame en traingame elkaar ontmoeten, enkel te bereiken via een konijnenpijp (zoals Alice in Wonderland) met slechts een one-way ticket, dé 18xx.

Ik pendel nog elke dag: elke dag de trein op en ik heb er nog nooit spijt van gehad. Een spoorwegkind zal ik altijd blijven, een fervent treinreiziger ook. En met Trans America, Ticket to Ride en 18xx in mijn kast ook nog een fanatiek treinspeler.

Oefening baart kunst

Twee weken geleden was het de Dag van de speler in Sint-Niklaas. Op die dag worden door BFVS-FBJS de tornooispellen van het nieuwe seizoen voorgesteld. Helaas heeft die dag niet de allure van een loting voor een WK of EK voetbal, noch de status van de voorstelling van het parcours van de Ronde van Frankrijk, maar het is wel een heel gezellige dag, met voldoende tijd om een spelletje te spelen en wat bij te praten. Het tornooiwereldje is immers klein en je komt vaak dezelfde mensen tegen, wat trouwens geldt voor alle tornooicircuits. In een mum van tijd worden het goede kennissen en wie weet vrienden.

De gemoedelijke sfeer die bij BFVS-FBJS hangt, wordt jammer genoeg niet doorgegeven via het woord “tornooi”. Zo krijgt tornooi algauw de negatieve bijklank van bikkelharde competitie, zwijgende denkende spelers aan een tafeltje en een bende geeks, freaks en nerds. Wie echter, al is het maar af en toe, naar onze spelavonden komt, die weet wel beter. Net daarom moedigen we iedereen aan om, als je tijd en zin hebt, eens deel te nemen aan een tornooi. Op 1 maart is het alweer het tornooi van Spelen op zolder in Zedelgem. Dit tornooi trekt heel veel spelers, ook gemoedelijke, occasionele en familiespelers. Daar kan je dus met een gerust hart naartoe om de sfeer op te snuiven, om eens te proeven en natuurlijk ook om een spelletje te spelen. Veel van onze leden trekken naar Zedelgem, dus carpoolen is niet alleen handig, het is ook goed voor de sfeer en het milieu.

“Maar dat zijn allemaal moeilijke spellen!” Ik hoor het je al zeggen. Maar laten we dat even ontkrachten. Op de website van BFVS-FBJS kan je de spellenselectie bekijken. Hierbij is het nuttig om weten dat een tornooidag bestaat uit drie rondes: een korte, een midellange en een lange ronde. En neen, lang betekent echt niet zo lang (geen 18xx- of wargame-toestanden dus). Voor elke ronde kan je kiezen uit een selectie spellen en de tornooiorganisatie maakt dan een leuke tafelindeling, rekening houdend met ieders wensen. Je kan dus vrij kiezen wat je wilt spelen. Ken je de regels niet goed? Geen probleem, want aan het begin van elke sessie worden die nog eens overlopen. Is het echt je allereerste keer, ook dat is geen probleem, want als je dat even vermeldt, dan krijg je een grondige uitleg. Zo kom je optimaal voorbereid aan de start. Strijden met gelijke wapens, heet dat.

Begint het al te kriebelen, maar speel je graag jouw voorkeursspellen al eens op voorhand, dan kan dat op elke spelavond. Gisteren bijvoorbeeld kwam Catan op tafel en ook Teotihuacan, beide ter voorbereiding van de tornooien. Natuurlijk niet om urenlang te zitten denken en discussiëren over de ideale strategie, wel om te proeven, te proberen en gezellig te spelen. Ook op onze spellenmarathon op zaterdag 22 februari kan je de tornooiselectie uitgebreid komen proeven en proberen. Heb je op voorhand al een idee welke spellen je graag zou willen proberen, geef gerust een seintje aan onze voorzitter Patrick of aan een van onze andere tornooispelers en zij zorgen voor tekst en uitleg en ook wel voor de nodige tips & tricks.

Het volledige assortiment vind je hier. Ik ga ze zeker niet allemaal bespreken (ik ken ze ook niet allemaal), maar ik haal er hier al enkele uit en stel mijn persoonlijke top drie voor.

Korte ronde

De bekendste hier is vast en zeker Carcassonne. Dit spel heeft zelfs zijn eigen Belgisch Kampioenschap en is toch wel een klassieker die velen tot de hobby heeft bekeerd: laagdrempelig, eenvoudige regels, maar soms bikkelhard. Splendor, stilaan een klassieker, vind je ook terug in deze ronde: een motortje bouwen en racen naar 15 punten. Ik speel het soms op de app. Net zoals Carcassonne is dit een vlot en laagdrempelig spel: snel uitgelegd en snel gespeeld. Een derde bekende staat hier ook te pronken: Clever, die al een tijdje Qwixx in de categorie roll & write van de troon tracht te stoten. Een combinatie van gezellig dobbelen, correct inschatten en een beetje geluk maken dit spel tot een pareltje. Ook Cacao staat in deze ronde. Dit vlotte tegellegspel geeft in mijn ogen net iets meer uitdaging dan Carcassonne en ik herinner me nog de vele positieve reacties toen het uitkwam. Zeker eens proberen dus.

Maar neen, geen van de vorige vier behoren tot mijn favorieten. Ik ben dan ook verwend in deze ronde. Trans America staat hier immers. Dit spel speel ik nog steeds gigantisch graag. Een netwerk bouwen met z’n allen en toch trachten om jouw eigen steden eerst te verbinden, de anderen wat tegen te werken en vooral, niet te snel in je kaarten te laten kijken. De kleine uitbreiding Vexation tilt dit spel vele niveaus hoger. Niet zo op het tornooi (Vexation werd niet in de heruitgave geïmplementeerd), dus daarom strandt deze bij mij op de derde plaats. Ticket to Ride Japan staat immers op de tweede plaats. Ook een treinspelletje en ja, ik ben een enorme Ticket to Ride-fan. Maar helaas, niet van de kaart Japan. USA, Nordic Countries, Pennsylvania en Nordic Countries, die vier versies zou ik zeker niet afslaan. Japan heb ik gespeeld, goedgekeurd en ik zal het zeker wel eens meespelen, maar het kan niet tippen aan Cartagena. Cartagena, uitgebracht in 2000 is 20 jaar oud. Op tornooi spelen ze de heruitgave door White Goblin Games (2017). Geen nieuw spelletje dus, maar het voelt, na talloze spelletjes, nog steeds fris aan. Jaag je piraten zo snel mogelijk door de tunnel. Deze staat bij mij met stip op één. Een racespelletje pur sang, een aanrader.

Cartagena, bron Boardgamegeek

Midellange ronde

Een lastige ronde voor mij, dat geef ik toe. Echte torenhoge favorieten vind ik hier immers niet terug, maar ik heb dan ook een zeer afwijkende smaak. Catan vind je hier terug, ongetwijfeld hét spel waarmee het (de hele eurogames business) allemaal begon. 7 Wonders Armada staat hier ook. Na het jarenlange succes van het basisspel mag deze variant inderdaad niet ontbreken. Is Clever jouw favoriet in de korte ronde, dan wil je misschien opnieuw een dobbelspelletje en dan kan ik zeker Las Vegas Royale aanbevelen, al strandt die bij mij op de tweede plaats. Familiespelers kunnen hier hun hartje ophalen met De kwakzalvers van Kakelenburg, Feld-lovers kunnen zich tegoed doen aan La Isla en computerfreaks wagen misschien wel hun kans met Minecraft. Veel kan ik daar allemaal niet van zeggen, ik heb er immers slechts 4 van de hele selectie gespeeld. En zo staat De zoektocht naar El Dorado bij mij toch op een. Een racespelletje, inderdaad (hoe kon het ook anders) door de (vroeger) enorm geapprecieerde Knizia (al zal hij nooit meer het niveau halen van Ra, Tigris & Eufraat, Genius en Modern Art), dat deckbuilding met racen combineert.

The Quest for El Dorado, bron Boardgamegeek

Lange ronde

De lange ronde is voor mij net zo moeilijk kiezen als de middellange ronde. De reden is echter totaal verschillend. Hier kan ik immers wel mijn hartje ophalen. Feld-lovers slaan hier vast en zeker helemaal tilt, want niet minder dan vier (op twaalf) spellen zijn van Feld. Carpe Diem en Notre Dame laten mij persoonlijk koud. Castles of Burgundy heb ik ooit gehad en inmiddels verkocht, maar Im Jahr des Drachen zit nog steeds in mijn collectie, mag altijd op tafel komen en staat dus ook in mijn voorkeurslijstje op de tweede plaats te pronken. Zonde, maar de concurrentie is te hard.

De strijd om de derde plaats is ook het vermelden waard. Enerzijds twijfel ik tussen Het dorp, een aangenaam spelletje dat iets leuks doet met tijd: je meeples worden geboren, worden opgeleid en gaan gezellig dood. Dat is niet eens zonde, want van zodra de kronieken vol geschreven zijn of het kerkhof vol ligt is het spel gedaan. Het dorp is recent uit mijn collectie verdwenen en dat is meteen ook de reden waarom-ie net afvalt. Teotihuacan (door Jumping Turtle Games in de wandelgangen kortweg “den Theo” genoemd) staat bij mij op drie. Op drie, inderdaad, niet omdat ik de genialiteit van het spel niet erken, wel omdat het voor mij net iets te veel scoremogelijkheden heeft, net iets te veel mechanismen die in elkaar moeten klikken.

Alvorens mijn topfavoriet aan te kondigen, wil ik nog even de aandacht vestigen op Santa Maria, gewoon omdat het ook een dobbelspelletje is en dus een dobbeltornooiselectie mogelijk maakt. Ik heb hem gespeeld en goed bevonden: een aardig familiespel, met de nodige diepgang en toch een aangename speelduur. Voor mij persoonlijk net iets te licht om mijn kast te halen, maar ja, dat kon je vast wel raden.

Wat staat er dan op één? Caylus 1303 natuurlijk. De Space Cowboys hebben Caylus (de klassieker uit 2005 en gelijk de trendsetter van worker placement) heruitgegeven. De regels zouden gestroomlijnd zijn, de speelduur zou korter zijn en toch zou het de originele sfeer van Caylus oproepen. Ik heb deze versie nog niet gespeeld, geen idee of-ie kan voldoen aan de harde eisen van een Caylus-fan. Maar toch komt deze voor mij op de eerste plaats, zomaar… want het is Caylus.

Caylus 1303, bron Boardgamegeek

Zo, nu weten jullie meteen wat ik zou spelen, maar dat is natuurlijk niet noodzakelijk wat jullie willen spelen. Kijk dus zeker eens rond bij FBJS en op Boardgamegeek. Kom ook zeker eens langs op onze spellenmarathon, daar hebben we de spellen ook ter beschikking, zo krijg je meteen de kans om ze te proberen. Meer nog, je kan er zelfs eentje kopen. Weer een reden om af te komen, maar daarover later meer.

Moord & brand… en veel natuurgeweld

Sinds 1 januari zijn rookmelders in alle woningen verplicht en dat is een zeer goede zaak. Brand is immers een gemene vijand: de verzengende hitte van het vuur, de versmachtende kracht van de rook, zeker ’s nachts nemen ze je vliegensvlug te grazen. Twee keer ben ik in mijn leven geconfronteerd geweest met een brand, de laatste keer was mijn residentie in Parijs. Toen ik aankwam was het een flauw flikkerend licht achter een van de ramen op de vijfde verdieping, de bovenste verdieping ook en dan nog net onder het dak en helemaal op het einde van een van de vleugels van het gebouw. Toch mocht niemand nog binnen, iets wat ons op dat moment ridicuul en totaal overdreven leek. En toch…

De brandweer was er op minder dan vijf minuten, de kazerne lag immers op minder dan 500 meter. Niet veel later zagen we aan de schaduwen en schimmen in de bewuste kamer dat de brand snel geblust zou zijn. Zou, dat zeg ik er alvast bij. Want toen, toen iedereen eigenlijk dacht dat het allemaal voorbij was, vatte het dak vuur en in enkele seconden verspreidde het vuur zich door de nok van het dak over het hele gebouw. Het vlampunt van het dakgebinte was bereikt en de hele bovenste verdieping werd een inferno. Het vlampunt, ik zal het nooit meer vergeten. Iets wat voordien nog een abstract begrip leek uit mijn lessen thermodynamica werd toen een voorbeeld om nooit te vergeten…

Parijs 2011, brand op de bovenste verdieping. 10 minuten na de uitbraak ging het dak in vlammen op.

Sindsdien kijk ik anders naar vuur. Op reis zie ik af en toe bossen branden, in Kroatië, op Cyprus, in Griekenland… om de zoveel tijd kan (moet) ik nog eens een bosbrand aanschouwen… gelukkig steeds vanop een veilige afstand. En dat zijn maar kleine branden, toch in vergelijking met wat er zich de afgelopen maanden in Australië mocht afspelen.

Bosbranden en woningbranden, het is een thema geworden dat ook bij kinderen begint te leven en nog meer bij leerkrachten en begeleiders. Niet verwonderlijk dus dat ik onlangs een vraag kreeg om mee een didactische en pedagogische spelnamiddag uit te werken voor scholieren.

Onmiddellijk denk je dan aan Flash Point: Fire Rescue, een spel dat ook in mijn kast staat te pronken en een van de weinige coöperatieve spellen is dat ik graag speel. Ik heb het nooit zo gehad met Pandemie (hoewel dat nu, met het corona-virus ook wel voer zou zijn voor een educatieve spelnamiddag), maar Flash Point scoort hoog bij mijn persoonlijke favorieten. Het basisspel is haalbaar, de eerste uitbreidingen zijn al behoorlijk pittig en de laatste uitbreidingen (Dangerous Water en Extreme Danger) zijn wat ze beloven: extreem en gevaarlijk. Ik heb ze dus nog nooit gewonnen. Flash Point vind ik zelfs zo goed, dat ik het zonder al te veel aarzelen op Steam heb gekocht en ik heb er nog geen moment spijt van gehad. Daar komt Flash Point immers helemaal als solospel tot zijn recht. Geen gedoe met opzetten, maar onmiddellijk aan de slag. Twaalf verschillende huisjes krijg je en daar ben je echt wel een tijdje zoet mee.

Van een woningbrand naar het woeste natuurgeweld. Bosbranden in een spel, ik kon er niet zo direct eentje bedenken. Vulkaanuitbarstingen dan weer wel. Er is een leuk oudje, dat ondanks een heruitgave toch behoorlijk in het verdomhoekje is beland: (The Downfall of) Pompeii. Dat is een geniaal spel in twee grote fasen: voor de uitbarsting van de Vesuvius moet je burgers in Pompeii plaatsen, na de uitbarsting moet je die burgers dan laten vluchten en redden. Een gemeen spelletje, dat is het, want in de eerste fase keil je onverbiddelijk burgers van je tegenspelers in de vulkaan (dat kartonnen ding is dus niet zomaar een gimmick), in de tweede fase is het redden wie zich redden kan en dan laat je de andere burgers koelbloedig verzwelgen door de kolkende lava. Het klinkt ongelooflijk wreed (en in werkelijkheid zou het dat ook zijn natuurlijk), maar het is vooral ongelooflijk plezant.

Nog een ander vulkaanspelletje is Eruption. Dat dit spelletje nog geen heruitgave heeft gehad is triest, intriest. Dit is een geweldige afsluiter van de avond. Met zes spelers kan je aan de slag. Je hebt een dorpje op het strand van een vulkaaneiland en jammer, maar helaas, het is niet al peis en vree. De vulkaan barst uit en er zit maar één ding op, namelijk jouw dorpje beschermen door de kolkende en stomende lava af te leiden… naar je buren, uiteraard, want die moeten maar niet naast jou hun dorpje hebben. Eat this, take that… geen backstabbing, maar lekker in your face. Ja, ik geef het toe, ik vind het in het Engels net iets leuker klinken. In het Nederlands noem je dat gewoon een pestspelletje. Ander woord, maar wel krek hetzelfde.

Eruption en Pompeii zijn lachen, gieren en brullen. Het zijn spellen waar sfeer hangt aan tafel. Echte aanraders dus voor iedereen die tegen een stootje kan. Er is zelfs nog een ander vulkaanspelletje tot torenhoog scoort bij mij, Taluva, maar dat is minder gruwelijk. Ok, af en toe worden een paar hutjes verzwolgen door de lava, maar die kunnen je soms ook de overwinning opleveren. Zo lijkt een vulkaanuitbarsting soms een vredige bedoening, maar vergis je niet, ook Taluva is ongemeen hard, zoals een spel hoort te zijn dus… nu ja, ook dat is (maar) mijn mening.

Bron: Boardgamegeek.com

Maar toch nog even terug naar het begin: heb jij al je rookmelders opgehangen thuis? En weet jij overal de nooduitgangen zijn? Het zal bij mij wel een combinatie van ervaring en beroepsmisvorming zijn, maar weet dat een snelle en vlotte evacuatie letterlijk levens kan redden. Want Flash Point mag dan wel geweldig zijn, je wilt het niet meemaken in real life.

Getting ready for another year like this

Ziezo, ik heb mijn laatste spelletje van het jaar er op zitten. Voor de geïnteresseerden, het was The Last Hundred Yards, de eerste keer en het smaakt ongelooflijk naar meer. Een squad war game, net wat het moet zijn. Maar goed, mijn laatste spelletje van 2019 dus, want inderdaad, op oudjaar wordt bij ons eigenlijk nooit gespeeld en ik verwacht niet dat dat dit jaar anders gaat zijn. Maar niet getreurd, in 2020 wordt dat zeker ruimschoots goed gemaakt.

2020, voor velen was het een mythisch jaar. In mijn studententijd was het een mijlpaal, de scheiding tussen nabije toekomst en verre toekomst. Alles voor 2020 was gevoelsmatig dringend, alles na 2020 kon nog wel even wachten. Maar de tijd haalt ons in, dat is wel duidelijk.

Op de laatste dag van het jaar is het goed even stil te staan, even achterom te kijken naar wat we allemaal bereikt hebben. Want ja, Spellenclub Mechelen wordt weldra twee jaar, maar is aardig gegroeid. We sluiten 2019 af met 107 aangesloten leden. Daar zijn we ongelooflijk blij mee en we willen jullie dan ook hartelijk bedanken voor alle steun en vertrouwen in onze club, voor de sfeer op de spelavonden, voor de deelname aan de activiteiten, de hartelijke sfeer, de vrijgevigheid om spellen ter beschikking te stellen… kortom, voor alles. Heb je je lidmaatschap ondertussen al verlengd (7 euro, daar kan je toch niet voor sukkelen)? Dankjewel en anders kan het met veel plezier op een volgende spelavond.

Binnenkort gaan we met het bestuur het afgelopen jaar ook eens tot in de puntjes bekijken om volgend jaar beter te doen, om onszelf te overtreffen, om jullie nog meer te kunnen aanbieden. En neen, dat was dit jaar zeker niet min, zoals zal blijken uit deze terugblik, een jaaroverzicht, een geheugensteuntje.

In 2019 hadden we twee speciale spelavonden waar we een bepaald spel in de kijker plaatsten: Dominant Species en Fuji Koro (toen nog op Kickstarter). Het succes van Fuji Koro, onder andere op Spiel en Spel, liegt er niet om: het was een pareltje om op een spelavond in prerelease te kunnen presenteren. Over Dominant Species is al veel gezegd en geschreven (ook door mij), een toppertje, een klassieker die 10 jaar wordt in 2020. De auteur, Chad Jensen, is helaas overleden in november 2019, niet de enige grote naam die de spellenwereld dit jaar heeft verloren. Een ander spel dat we ook heel graag in de kijker zetten, is Thunder Alley, een supertoffe implementatie van stock car racing. Op de spelmarathons kwam dit al meermaals op tafel en in december organiseerden we ons eerste tornooi. Dat krijgt in 2020 zeker een vervolg.

Waar Thunder Alley nog ons eigen clubtornooi was, namen onze spelers ook deel aan de grote tornooien van BFVS-FBJS. Hun seizoen start traditiegetrouw op de Dag van de speler (Sint-Niklaas, 26 januari 2020), wanneer de tornooispellen van het nieuwe seizoen voorgesteld worden. Enkele weken later vindt het eerst tornooi dan plaats. Voor meer informatie kan je altijd bij onze voorzitter, Patrick, terecht of bij de vele andere tornooispelers. Je zal zien, er is geen enkele reden om niet deel te nemen. Onze ploeg doet het immers heel goed op die tornooien, maar liefst vijf Belgisch kampioenen brachten de titel naar Mechelen, onze ploeg mocht aantreden op de Europe Masters op Spiel in Essen, Duitsland en ook volgend jaar mogen we die prestatie nog eens over doen. Wie weet spelen we dan gelijk mee voor de knikkers. Weldra zetten we alle tornooidata op onze kalender, nu kan je alvast een kijkje gaan nemen bij de federatie.

De nieuwsgierige surfer, die lekker op de link doorklikte, zal zeker gemerkt hebben dat het tornooi van (provincie) Antwerpen in 2020 in Mechelen zal plaatsvinden en zal georganiseerd worden door Spellenclub Mechelen. Daar zijn wij natuurlijk trots op, ook een beetje zenuwachtig, maar het hoort er nu eenmaal bij. We vonden het onze plicht om ook een tornooi te organiseren, een plaatsje op de seizoenskalender, het heeft toch iets, nee?

Als spellenclub hebben we een doel, een missie, dat staat zelfs in ons huisreglement “2.1 De vereniging is een spellenclub en heeft tot doel het samenspelen van bord- en gezelschapsspellen in Mechelen en omstreken te stimuleren.” En hoe kunnen we dat beter doen dan spelavonden te organiseren, elke zaterdagavond, zonder fout en op dinsdag doet De Spelfanaat er nog eentje bij, ook elke week, behalve dan op kerstavond en oudjaar. Maar daar stopt het natuurlijk niet. De familiespeldagen kregen een make-over als spellenmarathon en dat is ongetwijfeld een succes. Die zullen dus zeker niet ontbreken op onze kalender.

Voor de echte die-hards is ook een spelmarathon niet voldoende meer. Echte die-hards gaan gewoon op spellenweekend en dat hebben we gemerkt. De vraag was groot, de sfeer was goed en de reacties achteraf waren lovend. Natuurlijk proberen wij om ook in 2020 zo’n weekendje te organiseren.

Neen, we mogen ook 18xx Belgium niet vergeten. Alle 18xx’ers stonden in oktober 2019 even stil bij het overlijden van Francis Tresham, de man die in 1974 (45 jaar geleden dus) met 1829 het vuur aan de lont stak en geleidelijk aan spelersharten wist te veroveren. Met Pinksteren organiseren we ondertussen al de vijfde editie van onze conventie. Net zoals in 2019 zullen we in de tussentijd nog wel een speciale introductiedag organiseren om ook nieuwe geïnteresseerden wegwijs te maken in de harde en onverbiddelijke wereld van stock rounds en operating rounds, van kopen en verkopen, overnemen en dumpen.

Het belooft dus een druk jaar te worden, bomvol leuke en ludieke activiteiten. Hou dus zeker onze kalender in de gaten (nu kan je er ook nog even al onze activiteiten van 2018 en 2019 bekijken), neem een kijkje op onze website of op onze Facebookpagina of kom gewoon langs op een spelavond, die is er binnenkort immers al, op zaterdag 4 januari om juist te zijn.

Voor ieder van jullie een warm en vreugdevol oudjaar, niet met vuurwerk (want dat is verboden tegenwoordig), maar je kan het altijd gezellig aan tafel laten knallen, bijvoorbeeld met een spelletje Hanabi.

Hanabi, Koreaanse uitgave – credits to Boardgamegeek

Een nieuwe rage

We zitten in de laatste rechte lijn. Dit weekend is het immers weer onze 18xx winterconventie. Eigenlijk gaat dit stukje daar helemaal niet over en we hebben net 18xx Belgium opgericht om jullie niet al te veel lastig te vallen met alle 18xx. Maar nu zijn we wel een beetje heel enthousiast. Vandaag hebben we immers de kaap van 60 deelnemers gerond. Toen we tweeënhalf jaar geleden besloten om een spellenclub op te richten, durfden we amper dromen van 60 leden. Toen we tijdens de zomer van 2018 een 18xx-speeldag organiseerden waren 60 deelnemers al helemaal een utopie. Nu is het een bont internationaal gezelschap vanuit zowat heel Europa. Dat doet deugd. Maar we hebben altijd gezegd: stukje bij beetje, met kleine stapjes en langzaam blijven groeien, zonder ons op te jagen. Echt kleine stapjes zijn het niet gebleven, rasse schreden des te meer. En zo staan we op de wereldkaart, Mechelen boven, ook al is dat dan in 18xx-land.

Goed, dat moest er even uit. Ik wou het helemaal niet over 18xx hebben. Want voor velen zijn 18xx moeilijke spellen, lange spellen ook en als je grafische vormgeving laat primeren over spelplezier, dan wellicht ook heel lelijke spellen. Er bestaat echter nog moeilijker dan 18xx, jawel.

Nu 11 jaar geleden kwam Pandemie uit en daarmee raakten de coöperatieve spellen helemaal gelanceerd. Daarvoor was het vooral In de ban van de ring (2000) van R. Knizia en Heroquest (1989) die de eer van de coöperatieve spellen moesten hooghouden of een of andere RPG, maar die waren toen nog vooral voor geeks en freaks. Sinds Pandemie denk en vrees ik dat er meer liefhebbers zijn van coöperatieve dan van competitieve spellen. Maar er is een beter coöperatief spelletje dan Pandemie… moeilijker ook, dat véél meer voldoening geeft.

En sinds EXIT: The Game (2016), Unlock! (2017) en Escape Room: The Game (2016) zijn puzzel- en escape room-spellen helemaal hot. Een uitdaging, stuk voor stuk, net zoals een echte escape room. Maar ook hier bestaat er een betere, een véél betere.

Nu ben je vast nieuwsgierig. Zeker als ik zeg dat dat spelletje helemaal gratis is, gewoon een pdf’je, een print & play dus. Een ander groot voordeel is dat je het ook solo kan spelen. Dan heb je wellicht veel plezier en enorm veel voldoening als je enkele hordes haalt, maar het is altijd leuker in groep. Die groep is niet eens in grootte beperkt, je kan dus met zoveel spelers als je maar wilt aan de slag en die spelers moeten niet eens allemaal tegelijk in dezelfde ruimte zitten. Ideaal wissel je zelfs af: soms eens ieder voor zich (en wie weet, lichtjes competitief), soms eens gezellig samen zitten zwoegen. Leuk toch? En de speelduur, die valt reuze mee, want voor de volledige campagne mag je toch wel een dikke maand rekenden.

Het spelletje wordt uitgeven door de Algemene Dienst Inlichting & Veiligheid (ADIV) van het Ministerie van Defensie en is simpelweg te downloaden van hun website. Wie dat niet kan, bekijkt de rest maar beter niet.

Je weet dus wat je kan verwachten: een coöperatief spel, ook solo speelbaar en in grote groep met een speelduur van enkele minuten tot meerdere uren voor één sessie en een totale campagne van meer dan een maand (tot 14 januari 2020 om juist te zijn, al kan je daarna ook nog wel je hersens blijven pijnigen). Meesurfend op alle hypes: escape rooms, solitaire en coöperatieve spellen… wie had ooit gedacht dat Defensie zo hip was.

En je zal zien, na dit spelletje is niets meer hetzelfde: een escape room wordt een filler, een 18xx een licht en ontspannend spelletje. En neen, het leger denkt deze keer niet voor u.

Glazen bol… natuurlijk niet

Onze allereerste familiespeldag organiseerden we op een grijze grauwe regenachtige zaterdag, 29 december 2018 om precies te zijn. Dat concept hebben we intussen omgegooid en we zetten volop in op een spelmarathon. Het verschil is miniem, geen zorgen dus. De reden is dat we kwaliteit willen bieden en daar voelden we ons met een familiespeldag niet helemaal goed bij. We trokken massaal gezinnen met kinderen, dat deed ons enorm deugd, maar we merkten wel dat sommige vaste leden, die toch onze vereniging door dik en dun steunen, net op die dagen wegbleven. Ook een goede selectie maken voor kinderen vanaf 4 jaar (en voldoende demospellen bij elkaar krijgen), bleek geen evidentie. Dus gooiden we het over een andere boeg met eigenlijk hetzelfde concept: een hele dag, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, spellen spelen met vrienden en familie, een gezellig samenzijn met tijd voor een hapje en een drankje, voor een losse babbel en natuurlijk voor veel spellen. De focus op spellen, die is wel verschoven. We zetten in op familiespellen en expertspellen (zoals dat heet). De echte kinderspellen laten we dus (voorlopig) even achter ons. Misschien dat we daar op termijn wel de handen in elkaar slaan met een gespecialiseerde uitgever of een jeugdorganisatie. We zullen zien.

Maar goed, op die eerste familiespeldag stelden we enkele spellen voor, waaronder (Crazy) Coconuts, toen in de top 3 van Boardgamegeek children’s games, nu nog steeds op een stevige zesde plaats. Ook Welcome to… stelden we toen voor aan jullie. Bijna een jaar later, nu het Spellenspektakel in Utrecht nog volop aan de gang is, zien we dat onze keuze goed zat. Welcome to… kaapte de Nederlandse spellenprijs (categorie Familiespel) weg voor de neus van Clever en de Kwakzalvers van Kakelenburg, toch ook geen lichte tegenstanders. We hadden zelfs enkele exemplaren in de aanbieding… mét een mooie korting, wat zeker door onze leden gesmaakt werd. Het lijkt wel alsof we een glazen bol hadden, maar neen, die hebben we niet.

Welcome to… winnaar van de Nederlandse Spellenprijs 2019. In een volgende editie prijkt dat vast op de doos.

Maar de lat lag hoog. Ook voor deze spelmarathon wilden we enkele leuke spellen voorstellen. Een ervan, The Magnificent, staat al een tijdje op onze radar en alle contacten waren gelegd. We zijn echter niet de enigen die het potentieel van The Magnificent zagen, want de hele voorraad vliegt razendsnel de deur uit. De volledige stock moest dus mee naar het Spellenspektakel en aan de verkoopcijfers te zien, zal die voorraad niet tot Sinterklaas meegaan. Geen The Magnificent onder de kerstboom dus (tenzij je al eentje gekocht hebt, natuurlijk), want de tweede druk is geplant, maar zal pas in 2020 in de winkels liggen. Wij zullen hem dus niet demonstreren, maar als je hem zelf hebt, breng hem zeker mee. Dat spel gaat vast nog in de prijzen vallen, daar heb je zelfs geen glazen bol voor nodig.

The Magnificent, nog maar net uit en de eerste druk is quasi uitverkocht (uit welingelichte bron)

Tijdens het rondneuzen op Spiel, Essen, hebben we natuurlijk wel enkele leuke familiespellen op de kop getikt. Onze spelmarathon is er immers voor iedereen, ook voor gezinnen met kinderen, ook voor liefhebbers van lichte, maar vooral leuke familiespellen. Het eerste dat in ons winkelmandje belandde, was een evidentie. Roll & write spellen zijn in, denk maar aan Qwixx en Clever en al hun varianten. Ook Welcome to… is een roll & write, waar de roll eigenlijk een draw is geworden. We kiezen dus voor een draw-variant van roll & write (kan je nog volgen?): Trails of Tucana. Het doel is het beste wegennetwerk te bouwen op je eiland, zodat dorpen en bezienswaardigheden met elkaar verbonden worden. Eenvoudig en toch weer niet. Het spel heeft een boel kleine varianten en twee verschillende eilanden: Isla Petit en Isla Grande, waarbij je eigenlijk kiest voor een korter (eenvoudiger) of een langer (complexer) spel. Ook solo kan je aan de slag, maar dat is nu niet echt het doel van een spellenvereniging 😉 Zeker eens proberen dus.

Het tweede spel dat we niet konden laten liggen is (Het ongelooflijke) Dierencircus, een grappig kaartspelletje waarbij je zoveel mogelijk circusdieren en -artiesten in je scorestapel verzamelt. De regels zijn doodeenvoudig, want in je beurt trek je een kaart (van je persoonlijk trekstapel) en speelt dan een kaart uit je hand. De speciale acties van de kaarten tillen dit spel naar een hoger tactisch niveau, waarbij je de plannen van je tegenspelers zalig kan dwarsbomen. Al kan dat natuurlijk soms ook in je eigen gezicht ontploffen. Nu ja, een spelletje duurt amper een halfuur, ideaal voor dat “nog een keer”-gevoel.

Mijn petekind staat zot van draken, en door haar ook mijn dochter. Niet verwonderlijk dus dat spellen als Fonkelschat (en de opvolger: Het drakenei) en Drakenschat zo hoog scoren hier thuis. Kinder- en familiespellen met draken raken dus een gevoelige snaar. Met verhoogde nieuwsgierigheid bekijk ik deze spellen, het zijn immers de spellen die ik nog vele jaren op een regenachtige avond zal spelen. Ik vind het dus fantastisch dat World of Draghan, een nieuwe drakenuniversum, in spellenland is gecreëerd. Twee spelletjes zijn er al uitgebracht, het eerste is Guitige Ouwe Draakjes, een race in het Betoverde bos (of in de Woeste bergen, voor meer ervaren spelers). Racen en draken, ik ken er twee die door het lint zullen gaan. Voor liefhebbers van chaotische programmeerspelletjes (zoals Roborally, om gewoon even dé standaard te noemen) is dit een must. Voor echte experts is er ook een draft-variant. Draften maakt een spel wel langer, maar vaak evenwichtiger en eens zo leuk (en sinds Sushi Go en Best Treehouse Ever is het ook bij familiespellen een gekend spelmechanisme). In je beurt mag je gaan programmeren, maar niet alleen bij jezelf. Je speelt de programmeerkaarten (gedekt) bij jezelf en bij de andere spelers. En dan maar hopen dat je over de finish geraakt, niet zozeer als eerste, wel het verste. Ook dat is een leuke twist… om duimen en vingers van af te likken. Tenzij je een controlefreak bent, dan laat je deze beker met chaos best aan jou voorbijgaan.

Once upon a Dragon (Er was eens een draak) is het tweede drakenspelletje. Een coöperatief spel (dat hadden we nog niet hé) waarin (tot) zes dappere avonturiers op pad gaan om een ouwe bloeddorstige draak te verslaan… als ze hem eerst vinden natuurlijk. Een coöperatief spelletje voor zes dappere krijgers, dat kan toch niet anders dan een hit worden op elk verjaardagsfeestje? Ligt hier dan toch ergens een glazen bol?

Zoals je ziet, het wordt weer een spelmarathon om duimen en vingers van af te likken. Op de spelavond, op Facebook en op ons slack-kanaal worden al afspraken gemaakt om spellen mee te brengen en uit te proberen. Liefhebbers van het zwaardere werk komen zeker aan hun trekken en fanaten van het lichtere genre vinden ook zeker hun gading. Ook kinderen (pakweg vanaf 8 jaar) zullen zeker wel iets leuks vinden (zie onze leuke selectie hierboven). Geen wonder dat Het Laatste Nieuws, regio Mechelen, onze spelmarathon tipte voor het verlengd weekend.

Uiteraard hebben we een beperkt aantal van bovenstaande spellen aan een mooie prijs in de aanbieding. Ik had bijna gezegd “aan beurspijzen”, maar gezien de prijzen op Spiel is dat niet echt reclame. Wij bieden dus een mooie promotie. Zij die onze vorige edities herinneren, weten best wat dat wilt zeggen.

Vanaf de spelmarathon kunnen ook lidkaarten voor 2020 gekocht worden. Nieuwe leden die willen aansluiten, sluiten dus gelijk aan tot december 2020 (aan dezelfde prijs). Ook dat is toch een opsteker?